[{"content":"Przetłumaczono z języka niemieckiego za pomocą LLM (Claude). Wiążąca jest wersja oryginalna po niemiecku.\nW 2025 roku prawie co siódmy ważny drugi głos nie dał mandatu w Bundestagu, łącznie 6,82 mln.1 Bez pięcioprocentowego progu 86 z 630 mandatów przypadłoby dziewięciu partiom, które dziś nie mają żadnego, przede wszystkim BSW i FDP (obliczenia własne, zob. Metoda). Próg powinien zniknąć, tak jak w wyborach do Parlamentu Europejskiego już od 2014 roku. Bez niego każdy głos liczy się tak samo, a cztery zabezpieczenia mogą zapobiec rozdrobnieniu i przywilejom dla pojedynczych partii.\nObraz: wygenerowany przez LLM (ChatGPT)\n6,82 mln głosów bez mandatu W wyborach do Bundestagu w 2025 roku 6 816 156 z 49 649 512 ważnych drugich głosów nie dało mandatu w Bundestagu, czyli 13,7 procent.1 Zgodnie z § 4 ust. 2 zdanie drugie federalnej ordynacji wyborczej mandaty otrzymują tylko partie, które zdobyły co najmniej pięć procent ważnych drugich głosów. Bez mandatu pozostało więc mniej więcej tyle drugich głosów, ile łącznie oddano ważnych głosów w Dolnej Saksonii i Szlezwiku-Holsztynie (5,02 i 1,88 mln).2\nObraz: wygenerowany przez LLM (ChatGPT)\nGłosów bez mandatu było nawet więcej niż wszystkich ważnych głosów w szwedzkich wyborach do Riksdagu w 2026 roku (6,77 mln).3 To mniej więcej dwa razy tyle, ile ważnych głosów oddano w norweskich wyborach do Stortingu w 2025 roku (3,22 mln)4 lub w duńskich wyborach do Folketingu w 2026 roku (3,57 mln).5 Nawet w porównaniu z 10,57 mln ważnych głosów w holenderskich wyborach do Izby Reprezentantów w 2025 roku to prawie dwie trzecie.6 Same niemieckie głosy bez mandatu wystarczyłyby, by wybrać cały parlament w Szwecji, Norwegii lub Danii.\nObraz: wygenerowany przez LLM (ChatGPT)\nZa każdym ważnym głosem stoi dojrzały, samodzielnie decydujący człowiek. Dlatego liczy się nie tylko odsetek, lecz także to, ilu ludzi partia musi przekonać, aby przekroczyć próg.\nGłosy potrzebne do przekroczenia progu w porównaniu Kraj Próg Ważne głosy w ostatnich wyborach Głosy potrzebne do przekroczenia progu Niemcy 5% w skali kraju 49,65 mln (2025) 2,48 mln Szwecja 4% w skali kraju lub 12% w jednym okręgu 6,77 mln (2026) 271 000 Norwegia 4% dla mandatów wyrównawczych 3,22 mln (2025) 129 000 Dania 2% dla mandatów uzupełniających lub jeden mandat okręgowy 3,57 mln (2026) 71 000 Holandia brak formalnego progu, jeden mandat ze 150 (0,67%) 10,57 mln (2025) 70 000 Źródła: Federalna Komisarz Wyborcza1, Valmyndigheten i SVT3, Sveriges riksdag7, Statistisk sentralbyrå4, Store norske leksikon8, Danmarks Statistik5, Kiesraad6; ostatnia kolumna to obliczenia własne.\nNiemiecki próg jest więc ponad dziewięć razy wyższy od szwedzkiego i około 35 razy wyższy od duńskiego lub od liczby głosów potrzebnej na jeden mandat w Holandii.\nTakże w tych krajach zostają głosy bez mandatu, ale znacznie mniej.\nGłosy bez mandatu w porównaniu Kraj Głosy bez mandatu Udział w ważnych głosach Niemcy (2025) 6 816 156 13,7% Holandia (2025) 150 399 1,4% Norwegia (2025) 138 606 4,3% Szwecja (2026) 107 199 1,6% Dania (2026) 2 436 0,07% Źródła: Federalna Komisarz Wyborcza1, Kiesraad i Parlement.com9, Statistisk sentralbyrå4, Valmyndigheten i SVT3, Danmarks Statistik5; sumy i udziały to obliczenia własne.10\nW Niemczech bez mandatu zostało więc około 45 razy więcej głosów niż w Holandii, prawie 50 razy więcej niż w Norwegii i ponad 60 razy więcej niż w Szwecji. Wszystkie cztery kraje razem mają niespełna 400 000 głosów bez mandatu, same Niemcy siedemnaście razy więcej. W Danii w 2026 roku do Folketingu weszło wszystkie dwanaście startujących partii.11\nZ niemieckiego progu zwolnione są partie, które zdobędą trzy mandaty bezpośrednie (klauzula mandatów podstawowych), oraz partie mniejszości narodowych. Dzięki temu wyjątkowi SSW, partia mniejszości duńskiej, zdobyła mandat, mając 76 138 głosów. Najbliżej progu była BSW, której przy 2 472 947 głosach (4,98%) zabrakło około 9 500. Ponieważ nie zdobyła trzech mandatów bezpośrednich, nie otrzymała ani jednego mandatu, choć miała ponad trzydzieści razy więcej głosów niż SSW.1\nDo tego dochodzi fakt, że niektóre wyborczynie i niektórzy wyborcy w 2025 roku prawdopodobnie głosowali strategicznie na inną partię, bo obawiali się, że ich właściwy wybór nie przekroczy progu. Ilu ich było, nie da się odczytać z oficjalnych wyników. Wola wyborców jest więc odwzorowana jeszcze gorzej, niż sugerują same 6,82 mln.\nWybory europejskie pokazują, że bez progu się da Od 2014 roku Niemcy wybierają swoich posłów do Parlamentu Europejskiego bez progu wyborczego. Federalny Trybunał Konstytucyjny 26 lutego 2014 roku uznał trzyprocentowy próg za nieważny, ponieważ naruszał równość wyborów i równość szans partii, a Parlament Europejski nie potrzebował go do sprawnego działania.12 Dzięki temu w 2024 roku do Parlamentu Europejskiego weszło osiem partii z wynikiem poniżej pięciu procent, a mianowicie Die Linke, Freie Wähler, Volt, Die PARTEI, Tierschutzpartei, ÖDP, Familie i PdF. Łącznie otrzymały 15 z 96 niemieckich mandatów.13 Sześć z tych ośmiu partii przyłączyło się do istniejących grup politycznych, tylko Die PARTEI i PdF pozostały niezrzeszone.14 Parlament zachował więc zdolność do pracy. Porównanie ma swoje granice, bo Parlament Europejski nie wybiera rządu.\nCzy tak zostanie, nie wiadomo. W 2018 roku UE postanowiła, że duże państwa członkowskie muszą wprowadzić w wyborach europejskich próg od dwóch do pięciu procent, a Bundestag zgodził się na to w 2023 roku.15 Przepis wejdzie w życie dopiero wtedy, gdy ratyfikują go wszystkie państwa członkowskie, a w kwietniu 2026 roku brakowało jeszcze Hiszpanii.15 Wtedy także Niemcy musiałyby ponownie wprowadzić próg w wysokości co najmniej dwóch procent. Nie zmienia to doświadczenia trzech wyborów europejskich bez progu.\nWeimar: próg nigdy nie był jedyną lekcją Pięcioprocentowy próg jest odpowiedzią na Republikę Weimarską. Od lutego 1919 do stycznia 1933 roku urzędowało, w zależności od sposobu liczenia, 16 lub 20 rządów Rzeszy, średnio tylko przez około osiem miesięcy.1617 Progu procentowego nie było,18 a w Reichstagu zasiadało do 14 partii.16 Żadna partia nie potrafiła stworzyć stabilnej większości, a prezydent Rzeszy kilkakrotnie powoływał kanclerzy, którzy od początku nie mieli większości w Reichstagu.16 Kanclerza Rzeszy mianował prezydent Rzeszy (art. 53 konstytucji weimarskiej), a Reichstag mógł obalić każdy rząd wotum nieufności, nie musząc wybierać następcy (art. 54).19\nAby to się nie powtórzyło, już ordynacja wyborcza do pierwszego Bundestagu z 15 czerwca 1949 roku przewidywała pięcioprocentowy próg.20 Obowiązywał on wtedy osobno w każdym kraju związkowym, więc do Bundestagu wchodził ten, kto w jednym kraju osiągnął pięć procent albo wygrał tam okręg wyborczy.20 W ten sposób w 1949 roku do Bundestagu weszło jedenaście partii, licząc CDU i CSU osobno, oraz trzech posłów bezpartyjnych.21 Dopiero ordynacja uchwalona 25 czerwca 1953 roku, z pierwszym i drugim głosem, odniosła próg do drugich głosów oddanych w całym kraju.2223 Od 1956 roku partia z wynikiem poniżej pięciu procent potrzebuje trzech mandatów bezpośrednich zamiast jednego.23 Reforma z 2023 roku zniosła tę klauzulę mandatów podstawowych, a w 2024 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny przywrócił jej moc.24\nPróg w 1953 i 2025 roku Cecha 1953 2025 Uprawnieni do głosowania 33,1 mln 60,5 mln Frekwencja 86,0% 82,5% Ważne drugie głosy 27,55 mln 49,65 mln 5% ważnych drugich głosów 1,38 mln 2,48 mln Źródła: Federalna Komisarz Wyborcza251; ostatni wiersz to obliczenia własne.\nOd 1953 roku próg wzrósł w liczbach bezwzględnych o około 1,1 mln głosów.\nPróg nigdy też nie był jedynym środkiem przeciwko weimarskiej niestabilności. Kanclerza nie mianuje już głowa państwa, lecz wybiera go Bundestag (art. 63 Ustawy Zasadniczej).26 Odwołać go Bundestag może tylko wtedy, gdy jednocześnie większością głosów wybierze następcę (konstruktywne wotum nieufności, art. 67 Ustawy Zasadniczej).26 Jeśli kanclerz przegra głosowanie nad wotum zaufania, prezydent federalny może na jego wniosek rozwiązać Bundestag (art. 68 Ustawy Zasadniczej).26 Który z tych instrumentów rozwiązał weimarskie problemy, nie da się dokładnie powiedzieć. Pewne jest, że próg nie dźwiga tego ciężaru sam.\nKarlsruhe: próg zostaje, ale nie sam Federalny Trybunał Konstytucyjny 30 lipca 2024 roku uznał pięcioprocentowy próg w kształcie nadanym reformą wyborczą z 2023 roku za niezgodny z konstytucją, ponieważ reforma zniosła klauzulę mandatów podstawowych.24 Zdaniem Trybunału bez tej klauzuli próg nie jest w obecnych warunkach w pełni konieczny do zapewnienia zdolności Bundestagu do działania. Narusza więc równość szans partii (art. 21 ust. 1 Ustawy Zasadniczej) i równość wyborów (art. 38 ust. 1 zdanie pierwsze Ustawy Zasadniczej).24 Trybunał wprost wymienił CSU, która nie startuje przeciwko CDU i od 1949 roku tworzy z nią wspólną frakcję. Gdyby CSU nie przekroczyła progu, choć Unia jako całość jest daleko powyżej niego, nie byłoby to uzasadnione.24\nTrybunał nie zniósł tym samym progu. Nadal uważa pięcioprocentowy próg za co do zasady dopuszczalny, ale wymaga od ustawodawcy dostosowania go do dzisiejszych warunków.24 Jako przykłady podaje klauzulę okręgową, taką jak klauzula mandatów podstawowych, lub wspólne liczenie partii, które jak CDU i CSU tworzą jedną frakcję i nie startują przeciwko sobie.24 Do czasu nowej regulacji próg obowiązuje dalej, ale znów z klauzulą mandatów podstawowych.24 Wyrok pozwala na próg, ale go nie wymaga.\nBez progu 86 mandatów zmienia właściciela Bez progu sześć dziś dużych partii traci łącznie 86 mandatów, a dziewięć partii, które dziś nie mają mandatu, wchodzi do Bundestagu. Najwięcej mandatów zyskują BSW (32) i FDP (27). Zakładam przy tym, że każdy ważny drugi głos ma tę samą wartość, a mandaty dzieli się wyłącznie według liczby głosów. Podstawą są ostateczne wyniki drugich głosów wszystkich 29 partii.1 Jeden mandat odpowiada wtedy około 78 800 głosom, a sposób obliczenia opisuję w części Metoda.\nMandaty w 2025 roku i bez progu Partia Faktycznie 2025 Model Zmiana CDU 164 142 −22 AfD 152 131 −21 SPD 120 104 −16 Zieloni 85 73 −12 Die Linke 64 55 −9 CSU 44 38 −6 BSW 0 32 +32 FDP 0 27 +27 Freie Wähler 0 10 +10 Tierschutzpartei 0 6 +6 Volt 0 5 +5 Die PARTEI 0 3 +3 dieBasis 0 1 +1 Bündnis Deutschland 0 1 +1 SSW 1 1 0 ÖDP 0 1 +1 13 innych partii 0 0 0 Razem 630 630 Źródła: faktyczny podział mandatów według Federalnej Komisarz Wyborczej27, model to obliczenia własne.\nTakże bez progu w modelu 133 460 głosów (0,27%) zostaje bez mandatu, ponieważ ich partie nie otrzymują ani pełnego mandatu, ani mandatu z reszty. To około jedna pięćdziesiąta z 6,82 mln przy obecnym progu, a każdy głos jest traktowany jednakowo.\nZ tego samego powodu powinna zniknąć także klauzula większościowa. Dziś partia, która ma ponad połowę drugich głosów, ale nie więcej niż połowę mandatów, otrzymuje dodatkowe mandaty, dopóki nie uzyska większości mandatów.28 Jej głosy liczą się wtedy bardziej niż głosy oddane na inne partie. Ceną jest to, że partia z nieco ponad połową głosów może wyjątkowo, z powodu zaokrągleń, otrzymać dokładnie połowę mandatów, a więc nie mieć własnej większości.\nBez progu Bundestag staje się bardziej różnorodny Już przy głosach z 2025 roku bez progu w Bundestagu zasiadałoby szesnaście zamiast siedmiu partii, a przy wymogu minimalnej wielkości z zabezpieczenia 1 (zob. niżej) nadal trzynaście. Pełny efekt zniesienia progu pojawi się jednak dopiero kilka kadencji później. Spodziewam się bowiem, że nurty, które dziś walczą o wpływy w dużej partii, stopniowo założą własne partie. Partie włożą wtedy swoją energię w rozwiązywanie problemów kraju zamiast w wewnętrzne walki o władzę.\nObraz: wygenerowany przez LLM (Claude). Kliknij, aby powiększyć.\nCztery zabezpieczenia dla prawa wyborczego bez progu Prawo wyborcze bez progu potrzebuje reguł, które zapobiegają nadużyciom i rozdrobnieniu i obowiązują wszystkie partie jednakowo. Proponuję cztery. Szczególnie zalecam minimalną wielkość i górną granicę. Kolejność na karcie do głosowania i jedna lista dla całych Niemiec uczyniłyby prawo wyborcze jeszcze bardziej sprawiedliwym.\n1. Minimalna wielkość partii. Startować powinien tylko ten, kto ma bazę, a mianowicie co najmniej 5000 członków. To wystarczająco mało dla nowych ruchów i wystarczająco dużo, by odsiać partie jednoosobowe i zwykłe listy kandydatów. Dziś małe partie potrzebują zamiast tego do listy krajowej podpisów poparcia od jednej tysięcznej uprawnionych do głosowania w danym kraju związkowym, najwyżej 2000. Zwolnione są z tego partie, które nieprzerwanie mają co najmniej pięciu posłów w Bundestagu lub w parlamencie krajowym, oraz partie mniejszości narodowych, takie jak SSW.2930 Minimalna liczba zastępuje to jednorazowe zbieranie podpisów trwałą bazą i obowiązuje wszystkie partie, także te o ugruntowanej pozycji. Liczą się tylko pełnoletni członkowie, którzy należą do partii od co najmniej roku i sami płacą składki. Masowe wstępowanie do partii tuż przed wyborami nic więc nie daje. Liczbę potwierdza biegła rewidentka lub biegły rewident, tak jak już dziś przy sprawozdaniu finansowym partii, a administracja otrzymuje tylko liczbę, bez nazwisk.31 Spośród partii, które w modelu otrzymują do dziesięciu mandatów, ÖDP (6987), Volt (8139), Freie Wähler (8812), dieBasis (17 491) i Die PARTEI (54 333) podają więcej członków.32 Tierschutzpartei (2506), SSW (3109) i Bündnis Deutschland (1000) podają mniej i przy tych liczbach nie mogłyby startować.3233 BSW powstała dopiero w styczniu 2024 roku i pod koniec 2024 roku podawała tylko 1100 członków, ale w grudniu 2025 roku już 11 200.343235 W następnych wyborach spełniłaby więc prawdopodobnie wymóg minimalnej wielkości (o wyborach w 2025 roku zob. Metoda). Jeśli partie poznają ten warunek odpowiednio wcześnie, mogą jednak celowo pozyskiwać członków, a właśnie do tego dziś nie ma żadnej zachęty. Ceną jest nowy próg, ale taki, który nagradza pracę u podstaw zamiast pojedynczego wyniku wyborczego.\n2. Kolejność na karcie do głosowania. Partie powinny być umieszczone na karcie do głosowania według liczby członków w całym kraju. Dziś decyduje wynik drugich głosów w ostatnich wyborach do Bundestagu w danym kraju związkowym, a nowe partie następują w kolejności alfabetycznej.36 Kto już jest silny, stoi więc na górze. To przewaga, ponieważ badania z innych krajów pokazują, że umieszczeni wyżej otrzymują wymiernie więcej głosów.37 Jak silny jest ten efekt w wyborach do Bundestagu, nie wiadomo jednak dokładnie. Miejsce według liczby członków nagradza natomiast pracę u podstaw, także w dużych partiach. Podstawą są te same sprawdzone liczby członków co przy minimalnej wielkości.\nObraz: wygenerowany przez LLM (Claude). Kliknij, aby powiększyć.\nGdyby wszystkie 29 partii z 2025 roku złożyło listę federalną, według ich własnych danych o liczbie członków na karcie do głosowania znalazłoby się 13 z nich, a pozostałe 16 podaje mniej niż 5000 członków.38 Później liczono by tylko członków spełniających warunki z punktu 1, więc kolejność może się jeszcze przesunąć.\n3. Znieść szczególne reguły. Równe reguły dla wszystkich nie dopuszczają wyjątków dla pojedynczych partii.\na) Startować w całych Niemczech. Najbardziej uprzywilejowaną pozycję ma CSU. Startuje tylko w Bawarii, a mimo to w 2025 roku zdobyła 6,0 procent drugich głosów w skali kraju.1 Swoją kampanię wyborczą może w całości dopasować do Bawarii, bo musi przekonać wyborców tylko tam. Na szczeblu federalnym współrządzi jednak jako odrębna partia i podpisała umowę koalicyjną z 2025 roku.39 Żadna inna duża partia nie ma tej przewagi. Według Ustawy Zasadniczej posłowie są jednak „przedstawicielami całego narodu”. Interesy krajów związkowych reprezentuje Bundesrat.40 Każda partia, która startuje w wyborach do Bundestagu, powinna więc być na karcie do głosowania w całych Niemczech. W tym celu składa zamiast list dla poszczególnych krajów związkowych jedną listę dla całych Niemiec, co jest już możliwe w wyborach europejskich.41 CSU startowałaby wtedy także poza Bawarią, CDU także w Bawarii, a partie regionalne, takie jak SSW czy Bayernpartei, w całych Niemczech. Wspólna frakcja CDU i CSU pozostaje możliwa, ale wymaga wtedy zgody Bundestagu. Bez zgody wspólną frakcję tworzą tylko partie, które w żadnym kraju związkowym nie konkurują ze sobą.42 Ceną jest ingerencja w wolność partii do samodzielnego decydowania, gdzie startują.\nb) Skreślić klauzulę mandatów podstawowych. Wraz z progiem znika także klauzula mandatów podstawowych, bo bez progu nie ma już niczego, od czego stanowiłaby wyjątek.\nc) Żadnej szczególnej reguły dla SSW. Dziś próg nie obowiązuje partii mniejszości narodowych, a w praktyce dotyczy to tylko SSW (§ 4 ust. 2 zdanie trzecie federalnej ordynacji wyborczej).30 Wyjątek obowiązuje od ordynacji wyborczej z 1953 roku43 i należy do niemiecko-duńskiej ochrony mniejszości, której podstawę stanowią deklaracje bońsko-kopenhaskie z 29 marca 1955 roku.44 Bez progu SSW nie potrzebuje już szczególnej reguły. Jak każda inna partia otrzymuje mandat, gdy tylko ma na niego dość głosów. W modelu tak właśnie jest. Z 3109 członkami pod koniec 2024 roku musiałaby jednak urosnąć do 5000, aby spełnić wymóg minimalnej wielkości z punktu 1.32\n4. Górna granica głosów bez mandatu. Nigdy nie powinno zostać więcej niż 1 mln ważnych głosów bez mandatu w parlamencie. Jeśli ta granica zostanie przekroczona, liczba mandatów rośnie o jeden, i to tak długo, aż liczba głosów bez mandatu znów spadnie poniżej niej. Przy większej liczbie mandatów spada liczba głosów na mandat, a do głosu dochodzą mniejsze partie. Jest bardzo mało prawdopodobne, by granica zadziałała, bo w modelu dla 2025 roku bez mandatu zostaje tylko 133 460 głosów, nieco ponad jedna ósma tej granicy. Dziś takiej granicy nie ma, choć w 2025 roku bez mandatu zostało prawie siedem razy tyle głosów. Ceną jest to, że w takim teoretycznym przypadku Bundestag mógłby się powiększyć ponad 630 mandatów.\nCo Bundestag powinien teraz uchwalić Zniesienie progu i wprowadzenie czterech zabezpieczeń wymaga tylko zwykłej większości w Bundestagu, a Ustawy Zasadniczej nie trzeba w tym celu zmieniać.26 Bundestag i tak musi zdecydować na nowo, ponieważ od wyroku z 2024 roku klauzula mandatów podstawowych obowiązuje tylko jako regulacja przejściowa.24 CDU, CSU i SPD przewidziały w tym celu w umowie koalicyjnej powołanie komisji, która oceniła reformę wyborczą z 2023 roku.45 Do lipca 2026 roku koalicja nie porozumiała się jednak co do nowej regulacji.46 Dopracowany projekt ustawy z uzasadnieniem przedstawię najpierw frakcjom, a potem opublikuję go tutaj.\nNajważniejsze jest, by każdy głos liczył się tak samo:\nFederalna ordynacja wyborcza, § 4 ust. 2: Próg znika. Wraz z nim znikają klauzula mandatów podstawowych i wyjątek dla SSW, bo oba są tylko wyjątkami od progu. Federalna ordynacja wyborcza, § 5: Mandaty dzieli się metodą największych reszt (Hare/Niemeyer) zamiast dotychczasowej metody Sainte-Laguë/Schepers.47 Federalna ordynacja wyborcza, § 4 ust. 4: Klauzula większościowa znika, aby żadna partia nie otrzymywała więcej mandatów, niż przysługuje jej według głosów. Aby zapobiec rozdrobnieniu, zalecam dodatkowo dwa zabezpieczenia:\nFederalna ordynacja wyborcza, § 18, § 20 i § 27, ustawa o partiach politycznych, § 24 i § 31d: Każda startująca partia potrzebuje co najmniej 5000 członków zamiast podpisów poparcia, co potwierdza biegła rewidentka lub biegły rewident. Fałszywe dane w tym zakresie są karalne. Federalna ordynacja wyborcza, nowy § 4 ust. 5: Jeśli bez mandatu zostanie więcej niż 1 mln ważnych głosów, liczba mandatów rośnie. Pożądane są jeszcze dwie zmiany, aby wszystkie partie podlegały tym samym regułom:\nFederalna ordynacja wyborcza, § 18 i nowy § 27a: Każda startująca partia składa zamiast list krajowych jedną listę dla całych Niemiec. CSU startuje wtedy także poza Bawarią, CDU także w Bawarii. Federalna ordynacja wyborcza, § 30 ust. 3: Kolejność na karcie do głosowania zależy od liczby członków, a nie od wyniku ostatnich wyborów w danym kraju związkowym. W wyborach w 2025 roku bez mandatu zostałoby wtedy zamiast 6,82 mln tylko 133 460 głosów, około jedna pięćdziesiąta tej liczby.\nMetoda Obliczenia modelowe są moje własne, podobnie jak wszystkie wartości procentowe i proporcje w tekście, które nie pochodzą bezpośrednio ze źródła. Podstawą są ostateczne wyniki drugich głosów wszystkich 29 partii w wyborach do Bundestagu w 2025 roku.1 Kandydatury indywidualne nie są uwzględnione, ponieważ nie otrzymują drugich głosów. Próg, klauzula mandatów podstawowych i pokrycie drugimi głosami odpadają, a liczba mandatów pozostaje na poziomie 630. W modelu wszyscy głosują tak jak w 2025 roku. Ci, którzy wtedy głosowali strategicznie z obawy przed progiem, nie są uwzględnieni.\nMandaty dzieli się metodą największych reszt (Hare/Niemeyer):\n49 649 512 ważnych drugich głosów ÷ 630 mandatów = 78 808,75 głosu na mandat. Każda partia otrzymuje tyle mandatów, ile pełnych 78 808,75 głosu mieści się w jej liczbie głosów. Daje to 622 mandaty. Pozostałe 8 mandatów otrzymują partie z największymi resztami głosów, także te bez pełnego mandatu. Osiem mandatów z reszt Partia Reszta głosów Bündnis Deutschland 76 372 SSW 76 138 Freie Wähler 60 000 ÖDP 49 764 CSU 48 104 Volt 40 027 SPD 31 823 BSW 29 876 Obowiązujące prawo dzieli mandaty metodą Sainte-Laguë/Schepers (§ 5 federalnej ordynacji wyborczej), a ja proponuję zamiast tego metodę największych reszt (zob. konieczne zmiany). Metoda największych reszt rozdziela tylko pozostałe mandaty między partie z największymi resztami, natomiast metoda Sainte-Laguë zaokrągla udział każdej partii w mandatach do najbliższej liczby całkowitej i dostosowuje liczbę głosów na mandat, aż zostanie rozdzielonych dokładnie 630 mandatów.47 Według metody Sainte-Laguë CDU otrzymałaby jeden mandat więcej (143), a BSW jeden mniej (31); u pozostałych partii nic by się nie zmieniło.\nModel pokazuje, jak podzieliłabym mandaty w warunkach z 2025 roku, czyli przy dopuszczonych partiach i oddanych głosach. Minimalną wielkość z zabezpieczenia 1 celowo pomija, ponieważ partie nie mogły się wtedy jeszcze do niej przygotować. BSW na przykład w ogóle nie mogłaby jej spełnić, bo powstała dopiero w styczniu 2024 roku, a w dniu odniesienia w listopadzie 2024 roku nikt nie był jeszcze członkiem od roku. W następnych wyborach według najnowszych liczb członków Tierschutzpartei, SSW i Bündnis Deutschland nie spełniłyby wymogu minimalnej wielkości, a ich łącznie 8 mandatów przypadłoby innym partiom.\nDie Bundeswahlleiterin (Federalna Komisarz Wyborcza): Wahl zum 21. Deutschen Bundestag am 23. Februar 2025, Heft 3: Endgültige Ergebnisse nach Wahlkreisen, Informationen der Bundeswahlleiterin, Wiesbaden, marzec 2025, tabela 1.1 „Bundesergebnis”, s. 8 (tam też odesłanie do § 4 ust. 2 zdanie drugie BWahlG). PDF zeszytu Heft 3 Federalnej Komisarz Wyborczej, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Heft 3 (jak wyżej), tabela 1.2.1 „Schleswig-Holstein”, s. 9, i tabela 1.2.4 „Niedersachsen”, s. 12.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nValmyndigheten: Valresultat fastställt i 2026 års riksdagsval, komunikat prasowy z 19.09.2026 (6 834 413 oddanych głosów), komunikat prasowy Valmyndigheten, dostęp 18.10.2026; Valmyndigheten: Results of the 2026 elections to the Riksdag and regional and municipal councils, 06.10.2026 (partie spoza Riksdagu: 1,58 procent), wyniki wyborów 2026 w Valmyndigheten, dostęp 25.10.2026; ważne głosy (6 767 429) i głosy na „övriga partier” (107 199) według SVT: Valresultat 2026, stan na 19.09.2026, ostateczne, wynik wyborów w SVT, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nStatistisk sentralbyrå: Stortingsvalet, tabela 4 „Stortingsval. Godkjende røyster” (Godkjende røyster i alt: 3 219 888), zaktualizowano 27.11.2025, tabela 4 poprawiona 06.01.2026. Strona „Stortingsvalet” w Statistisk sentralbyrå, dostęp 25.10.2026. Tabela 1 „Gjevne røyster” na tej samej stronie podaje 3 246 318 ważnych kart; różnicę 26 430 stanowią puste karty (blanke røyster), które nie przypadają żadnej partii.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDanmarks Statistik i Indenrigs- og Sundhedsministeriet: Opgørelse af folketingsvalget den 24. marts 2026, 10.04.2026, Afsnit 1.6 „Betingelser for deltagelse i fordelingen af tillægsmandaterne”, s. 3 (warunek 2 procent według § 77 ust. 1 pkt 3 duńskiej ustawy o wyborach do Folketingu: „af de afgivne gyldige stemmer”, czyli ważnych głosów), Tabel 4, s. 9 (gyldige stemmer: 3 567 625), i Tabel 5, s. 11 (kandydaci spoza partii: 2436 głosów). PDF Danmarks Statistik, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nKiesraad: Verkiezingsuitslag Tweede Kamer 29 oktober 2025 (geldige stemmen: 10 571 990). Wynik wyborów do Tweede Kamer 2025 w Kiesraad, dostęp 15.10.2026. Jeden mandat odpowiadał 70 480 głosom (kiesdeler) według Parlement.com: Tweede Kamerverkiezingen 2025, sekcja „Kerngegevens”, Wynik wyborów na Parlement.com, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nSveriges riksdag: Val till riksdagen. Strona „Val till riksdagen” na riksdagen.se, dostęp 15.10.2026. Podstawa prawna: Regeringsformen (SFS 1974:152), rozdz. 3 § 7 (cztery procent „av rösterna i hela riket”, dwanaście procent w jednym okręgu), Regeringsformen na riksdagen.se; obliczenia opierają się na ważnych głosach, ponieważ puste karty są nieważne (Vallag, SFS 2005:837, rozdz. 13 § 7), a mandaty wyrównawcze zależą od wszystkich ważnych głosów w kraju (rozdz. 14 § 4 c), Vallag na riksdagen.se; oba dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nStore norske leksikon: Stortingsvalget 2025, Artykuł „Stortingsvalget 2025” na snl.no, dostęp 15.10.2026, oraz Utjevningsmandat, artykuł „Utjevningsmandat” na snl.no, dostęp 25.10.2026. Podstawa prawna: Konstytucja Norwegii (Kongeriket Norges Grunnlov), § 59 ust. 3 (mandaty wyrównawcze tylko dla partii z co najmniej czterema procentami „av dei godkjende røystene i heile riket”, czyli ważnych głosów), brzmienie w nynorsk według Valgdirektoratet: Samsvarserklæring EVA Resultat, 2023, deklaracja zgodności EVA Resultat Valgdirektoratet, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nParlement.com (Montesquieu Instituut): Tweede Kamerverkiezingen 2025, tabela „Uitslag” z głosami i mandatami wszystkich 27 list. Wynik wyborów na Parlement.com, dostęp 25.10.2026. Bez mandatu pozostało dwanaście list, największa to BIJ1 z 40 360 głosami.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nNorwegia: ważne głosy (3 219 888) minus głosy dziewięciu partii z mandatami. Venstre z wynikiem 3,7 procent była poniżej progu, ale zdobyła trzy mandaty okręgowe i dlatego nie jest wliczana do głosów bez mandatu. Szwecja: głosy na „övriga partier” (107 199), czyli wszystkie partie spoza Riksdagu. Holandia: suma dwunastu list bez mandatu. Dania: głosy na kandydatów indywidualnych spoza partii („uden for partierne”), ponieważ wszystkie partie otrzymały mandaty.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDanmarks Statistik i Indenrigs- og Sundhedsministeriet: Opgørelse af folketingsvalget den 24. marts 2026 (jak wyżej), Tabel 3 „Beregning af partiernes tillægsmandater ved folketingsvalget den 24. marts 2026”, s. 4. Wszystkie dwanaście partii zdobyło mandaty, Borgernes Parti wyłącznie cztery mandaty dodatkowe (tillægsmandater).\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nFederalny Trybunał Konstytucyjny, wyrok Drugiego Senatu z 26.02.2014 – 2 BvE 2/13 i in. –, BVerfGE 135, 259, ECLI:DE:BVerfG:2014:es20140226.2bve000213; zob. Der Bundeswahlleiter: Drei-Prozent-Sperrklausel im Europawahlrecht verfassungswidrig, komunikat z 27.02.2014, komunikat Federalnego Komisarza Wyborczego z 27.02.2014, dostęp 25.10.2026, oraz Bundeszentrale für politische Bildung: Urteil zur Drei-Prozent-Sperrklausel, Hintergrund aktuell z 26.02.2014, omówienie wyroku na bpb.de, dostęp 21.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Europawahl 2024: Endgültiges Ergebnis, komunikat prasowy nr 42/24 z 03.07.2024. Komunikat prasowy 42/24 Federalnej Komisarz Wyborczej, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nParlament Europejski: Wyniki wyborów europejskich 2024, Niemcy: mandaty według partii krajowych i grup politycznych, stan na 16.07.2024. Mandaty według partii i grup politycznych w Parlamencie Europejskim, dostęp 17.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nArt. 3 ust. 2 Aktu wyborczego w brzmieniu decyzji Rady (UE, Euratom) 2018/994 z 13.07.2018, Dz.U. L 178 z 16.07.2018, s. 1 (co najmniej 2 i nie więcej niż 5 procent ważnych głosów w okręgach z ponad 35 mandatami); o zgodzie Bundestagu z 15.06.2023 i Bundesratu z 07.07.2023 oraz o stanie ratyfikacji: Federalny Trybunał Konstytucyjny, postanowienie Drugiego Senatu z 06.02.2024 – 2 BvE 6/23, 2 BvR 994/23 –, BVerfGE 168, 372, nb. 1, 19–20 i 26, postanowienie w sprawie Aktu wyborczego 2018 (Deutschsprachiges Fallrecht, Uniwersytet w Bernie), dostęp 25.10.2026; Agence Europe: European Parliament urges Spain to ratify 2018 reform of EU Electoral Law, 20.01.2026, raport Agence Europe o ratyfikacji w Hiszpanii, dostęp 15.10.2026; Parlament Europejski: Das Europäische Parlament: Wahlverfahren, nota informacyjna, kwiecień 2026, nota informacyjna Parlamentu Europejskiego o procedurze wyborczej, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nHorst Möller: Weimarer Verhältnisse? Zum Anteil der Parteien am Ende der Weimarer Republik, w: Aus Politik und Zeitgeschichte, 09.11.2018. Artykuł Möllera na bpb.de, dostęp 18.10.2026. Möller liczy „in 14 Jahren 20 Reichsregierungen” (20 rządów Rzeszy w ciągu 14 lat) i „im Höchstfall 14” (najwyżej 14) partii w Reichstagu.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDeutsches Historisches Museum: LeMO – Weimarer Republik, Innenpolitik („innerhalb von 14 Jahren 16 Reichsregierungen mit einer durchschnittlichen Dauer von acht Monaten”, czyli 16 rządów Rzeszy w ciągu 14 lat, średnio po osiem miesięcy). LeMO, polityka wewnętrzna, na dhm.de, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nJohannes Leicht: LeMO – Weimarer Republik, Innenpolitik: Parteien, Wahlen und Wahlrecht, Deutsches Historisches Museum, stan na 03.04.2005 („Eine Fünf-Prozent-Klausel gab es nicht.”, czyli nie było klauzuli pięciu procent). LeMO, prawo wyborcze, na dhm.de, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nKonstytucja Rzeszy Niemieckiej z 11 sierpnia 1919, RGBl. 1919 s. 1383, art. 53 i 54. Tekst: German History in Documents and Images (GHI Washington), dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nWahlgesetz zum ersten Bundestag und zur ersten Bundesversammlung der Bundesrepublik Deutschland z 15 czerwca 1949, BGBl. 1949 s. 21, § 10 ust. 4 i 5. Tekst: PDF ordynacji wyborczej z 1949 roku na CVCE.eu, dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBundeszentrale für politische Bildung: Bundestagswahl 1949: Die parlamentarische Geburtsstunde der Bundesrepublik, 06.08.2019. Wybory do Bundestagu w 1949 roku na bpb.de, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDeutscher Bundestag: 25. Juni 1953: Bundestag führt Zweitstimme ein. Archiwum tekstów Bundestagu o 1953 roku, dostęp 18.10.2026. Miejsce publikacji ustawy: BGBl. 1953 I s. 470 (Deutscher Bundestag, Datenhandbuch, rozdział 1.1).\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nKarl-Rudolf Korte: Historischer Hintergrund und Parteiensystem, Bundeszentrale für politische Bildung, 31.01.2025. Artykuł Kortego na bpb.de, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nFederalny Trybunał Konstytucyjny, wyrok Drugiego Senatu z 30.07.2024 – 2 BvF 1/23 i in. –, BVerfGE 169, 236, ECLI:DE:BVerfG:2024:fs20240730.2bvf000123, tezy 3 i 4, sentencja pkt 3 i 4, nb. 249–272 (o CSU) i nb. 288 (dalsze obowiązywanie z klauzulą mandatów podstawowych), wyrok na stronie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego, dostęp 18.10.2026; Federalny Trybunał Konstytucyjny: Das Bundeswahlgesetz 2023 ist überwiegend verfassungsgemäß – allein die 5 %-Sperrklausel ist derzeit verfassungswidrig, gilt aber mit bestimmten Maßgaben fort, komunikat prasowy nr 64/2024 z 30.07.2024 (o CSU i możliwościach nowej regulacji), komunikat prasowy nr 64/2024, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Ergebnisse früherer Bundestagswahlen, Wiesbaden, czerwiec 2025, tabela 2 (s. 6, 8) i tabela 4 (s. 16). PDF z wynikami wcześniejszych wyborów do Bundestagu, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nUstawa Zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec, art. 63, 67 i 68 według Bundeszentrale für politische Bildung: VI. Die Bundesregierung, Ustawa Zasadnicza, rozdział VI, na bpb.de; art. 38 ust. 3 („Das Nähere bestimmt ein Bundesgesetz.”, czyli szczegóły określa ustawa federalna) według Die Bundeswahlleiterin: Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (GG), Auszug, stan na 22.03.2025, PDF z wyciągiem z Ustawy Zasadniczej od Federalnej Komisarz Wyborczej; oba dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Heft 3 (jak wyżej), rozdział 3 „Endgültige Bundestagsmandate nach Parteien und Länder”, s. 331.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBundeswahlgesetz (federalna ordynacja wyborcza), § 4 ust. 4 (klauzula większościowa), nieoficjalny tekst niemiecki: § 4 BWahlG w lxgesetze.de, dostęp 16.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Glossar: Landesliste (do § 27 BWahlG i § 39 BWO). Hasło słownika o liście krajowej, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBiuro Analiz Bundestagu (Wissenschaftliche Dienste): Zu Unterschriftenquoren und zur Sperrklausel für die Teilnahme an Bundestags- und Europawahlen, Sachstand WD 3 - 3000 - 043/24 z 17.04.2024, s. 4–5 (do § 4 ust. 2 zdanie trzecie i § 27 ust. 1 zdanie czwarte BWahlG). PDF Biura Analiz Bundestagu, dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nUstawa o partiach politycznych, § 23 ust. 2 zdanie pierwsze (badanie sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta lub firmę audytorską) i § 24 ust. 10 (liczba członków na 31 grudnia), nieoficjalna publikacja: lxgesetze.de § 23, lxgesetze.de § 24, dostęp 17.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nInformacje Przewodniczącej Bundestagu, Bekanntmachung von Rechenschaftsberichten politischer Parteien für das Kalenderjahr 2024: druk Bundestagu 21/4150 (partie reprezentowane w Bundestagu pod koniec 2024 roku) i druk 21/4185 (pozostałe partie uprawnione do finansowania z budżetu państwa), każdy z liczbą członków na 31.12.2024 według danych partii (§ 24 ust. 10 PartG); streszczenia w heute im bundestag: Rechenschaftsberichte von sieben Parteien veröffentlicht, hib 116/2026 z 19.02.2026, komunikat hib 116/2026, oraz Rechenschaftsberichte 2024 von zwölf Parteien veröffentlicht, hib 119/2026 z 23.02.2026, komunikat hib 119/2026, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBundeszentrale für politische Bildung: Wer steht zur Wahl? Bundestagswahl 2025, profile partii z 06.02.2025 z liczbą członków organizacji federalnych według danych partii: Tierschutzpartei, Bündnis Deutschland, dostęp 15.10.2026. Dla żadnej z tych partii do 23.10.2026 nie ukazało się sprawozdanie finansowe za 2024 rok jako druk Bundestagu.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBundeszentrale für politische Bildung: Wer steht zur Wahl? Bundestagswahl 2025, profil partii z 06.02.2025: „Die Partei „Bündnis Sahra Wagenknecht – Vernunft und Gerechtigkeit“ (BSW) wurde im Januar 2024 gegründet.” (partia powstała w styczniu 2024 roku). Profil BSW na bpb.de, dostęp 23.10.2026. Dniem odniesienia dla minimalnej wielkości byłby 97. dzień przed wyborami 23.02.2025, czyli 18.11.2024 (obliczenia własne).\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDorian Baganz: 4 Fakten zeigen, wie es mit dem BSW nach Magdeburg weitergeht, der Freitag, 09.12.2025: „Aktuell hat das BSW 11.200 Mitglieder, nach eigenen Angaben gibt es noch über 6.000 unbearbeitete Mitgliedsanträge.” (BSW ma obecnie 11 200 członków, a według własnych danych ponad 6000 nierozpatrzonych wniosków o członkostwo). Artykuł Baganza na freitag.de, dostęp 23.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Glossar: Reihenfolge der Wahlvorschläge auf dem Stimmzettel (do § 30 ust. 3 BWahlG). Hasło słownika o kolejności na karcie do głosowania, dostęp 18.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBenny Geys: Kandidaten in der Pole Position, WZB-Mitteilungen zeszyt 113, wrzesień 2006, s. 33–35, z badaniami dotyczącymi Australii, Brukseli i Nowego Jorku. PDF WZB-Mitteilungen, dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nLiczby członków na 31.12.2024 ze sprawozdań finansowych partii za 2024 rok (druki 21/4150, 21/4185 i 21/5235), hib 116/2026 o partiach w Bundestagu, hib 119/2026 o dwunastu kolejnych partiach z finansowaniem z budżetu państwa, hib o 16 pozostałych partiach, dostęp 23.10.2026. Dla BSW na obrazie podano liczbę, którą partia podała w grudniu 2025 roku (11 200, der Freitag), ponieważ powstała dopiero w 2024 roku i pod koniec 2024 roku zgłosiła tylko 1100 członków. Kolejność na obrazie: CDU 364 202, SPD 357 116, GRÜNE 155 296, CSU 125 154, FDP 67 412, Die Linke 58 532, Die PARTEI 54 333, AfD 51 319, dieBasis 17 491, BSW 11 200, FREIE WÄHLER 8812, Volt 8139, ÖDP 6987. Poniżej 5000 członków według sprawozdań finansowych: SSW 3109, Team Todenhöfer 2531, PdH 2295, MERA25 1378, Bündnis C 1001, MENSCHLICHE WELT 669, PdF 434, SGP 292. Dla pozostałych ośmiu partii do 23.10.2026 nie ukazało się sprawozdanie finansowe za 2024 rok jako druk; według profili partii Bundeszentrale für politische Bildung z 06.02.2025 (przegląd profili partii na bpb.de, dostęp 18.10.2026) także one podają mniej niż 5000 członków: PIRATEN 4554, BP 4000, MLPD 2800, Tierschutzpartei 2506, WerteUnion 1300, BÜNDNIS DEUTSCHLAND 1000, BüSo 400, Verjüngungsforschung 323. Obraz i kolejność to opracowanie własne.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nZDFheute: Schwarz-Rot: Koalitionsvertrag ist unterschrieben, 05.05.2025. Artykuł ZDFheute o umowie koalicyjnej, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nUstawa Zasadnicza Republiki Federalnej Niemiec, art. 38 ust. 1 zdanie drugie („Sie sind Vertreter des ganzen Volkes, an Aufträge und Weisungen nicht gebunden und nur ihrem Gewissen unterworfen.”, czyli są przedstawicielami całego narodu, nie są związani zleceniami ani instrukcjami i podlegają tylko swojemu sumieniu) według Die Bundeswahlleiterin: Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (GG), Auszug, stan na 22.03.2025, PDF z wyciągiem z Ustawy Zasadniczej od Federalnej Komisarz Wyborczej; art. 50 („Durch den Bundesrat wirken die Länder bei der Gesetzgebung und Verwaltung des Bundes und in Angelegenheiten der Europäischen Union mit.”, czyli za pośrednictwem Bundesratu kraje związkowe współdziałają w ustawodawstwie i administracji federacji oraz w sprawach Unii Europejskiej) według Bundeszentrale für politische Bildung: IV. Der Bundesrat, 11.12.2023, Ustawa Zasadnicza, rozdział IV, na bpb.de; oba dostęp 16.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nUstawa o wyborach europejskich, § 11 ust. 1 (wspólne listy dla wszystkich krajów związkowych), nieoficjalna publikacja: § 11 EuWG na lexmea.de, dostęp 17.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nRegulamin Bundestagu, § 10 ust. 1 zdanie pierwsze i drugie, nieoficjalna publikacja: § 10 GO-BT na lxgesetze.de, dostęp 17.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nFederalny Trybunał Konstytucyjny, wyrok Drugiego Senatu z 23 stycznia 1957, 2 BvE 2/56, BVerfGE 6, 84 (do § 9 ust. 5 ordynacji wyborczej z 1953 roku i § 6 ust. 4 zdanie drugie federalnej ordynacji wyborczej z 1956 roku). Tekst: Deutschsprachiges Fallrecht, Uniwersytet w Bernie, dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nBundeszentrale für politische Bildung: Die Bonn-Kopenhagener Erklärungen: Modell für den Umgang mit Minderheiten?, 27.03.2020. Deklaracje bońsko-kopenhaskie na bpb.de, dostęp 15.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nOdpowiedź rządu federalnego na małe zapytanie frakcji AfD: Einsetzung einer Wahlrechtskommission zur Änderung des Bundestagswahlrechts, druk Bundestagu 21/2501 z 31.10.2025, cytujący w uwagach wstępnych pytających umowę koalicyjną CDU, CSU i SPD z 2025 roku (rozdział „Vertrauensvolle Zusammenarbeit, erfolgreiches Regieren”), druk 21/2501, dostęp 25.10.2026; heute im bundestag: Änderung des Bundestagswahlrechts, 07.11.2025, komunikat heute im bundestag z 07.11.2025, dostęp 17.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nTagesspiegel: Wahlrecht für den Bundestag: Wahlrechtsreform stockt - CSU pocht auf Koalitionsvertrag, 07.06.2026, artykuł Tagesspiegel o reformie wyborczej, dostęp 18.10.2026; dpa: Koalition verschiebt Beschluss zur Wahlrechtsreform, 02.07.2026, według komunikatu dpa na news.de, dostęp 25.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\nDie Bundeswahlleiterin: Hare/Niemeyer i Sainte-Laguë/Schepers, hasła słownika z wyjaśnieniem i przykładem obliczeń dla każdej metody; metodę Hare/Niemeyer stosowano w wyborach do Bundestagu od 1987 do 2005 roku. Hasło słownika Hare/Niemeyer, hasło słownika Sainte-Laguë/Schepers, dostęp 21.10.2026.\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\u0026#160;\u0026#x21a9;\u0026#xfe0e;\n","permalink":"https://zukunft-gestalten.eu/pl/posts/fuenf-prozent-huerde/","summary":"W 2025 roku prawie co siódmy ważny drugi głos nie dał mandatu w Bundestagu, łącznie 6,82 mln. Bez pięcioprocentowego progu 86 z 630 mandatów przypadłoby dziewięciu partiom, które dziś nie mają żadnego, przede wszystkim BSW i FDP (obliczenia własne, zob. Metoda). Próg powinien zniknąć, tak jak w wyborach do Parlamentu Europejskiego już od 2014 roku. Bez niego każdy głos liczy się tak samo, a cztery zabezpieczenia mogą zapobiec rozdrobnieniu i przywilejom dla pojedynczych partii.","title":"6,8 mln głosów bez mandatu: dlaczego Niemcy powinny znieść pięcioprocentowy próg wyborczy"},{"content":"Przetłumaczono z języka niemieckiego za pomocą LLM (Claude). Wiążąca jest wersja oryginalna po niemiecku.\nPseudonim „Janeway” nawiązuje do kapitan Kathryn Janeway ze Star Treka. Piszę tu o propozycjach, dzięki którym nasz system polityczny może stać się bardziej demokratyczny i sprawiedliwy. Każda propozycja jest poparta liczbami i źródłami, a własne obliczenia ujawniam.\nUważam, że demokracja jest dobrym rozwiązaniem. Wszystko jednak zależy od tego, jak jest urządzona. W ramach wolontariatu współtworzyłam ordynację wyborczą dla naszych gremiów i poprawiałam ją przez kilka kadencji. Nauczyłam się przy tym, jak ważne są reguły.\nW wyborach do Bundestagu widzę to samo na dużą skalę. Już przed wyborami na podstawie sondaży można oszacować, które partie dostaną się do Bundestagu. Kto chce mieć wpływ, wybiera wtedy tylko spośród nich. Tak też ja w wyborach w 2025 roku głosowałam taktycznie i postawiłam krzyżyk przy partii, która była dopiero moim drugim wyborem, żeby mój głos nie został bez mandatu. Z tego samego powodu małe partie zastanawiają się, czy w ogóle startować.\nW gruncie rzeczy chodzi mi o pytanie, czy każdy głos jest wart tyle samo. Obecnie każdy głos liczy się wprawdzie jednakowo, ale nie każdy ma taką samą szansę, by coś zmienić.\nNikogo przy tym nie obwiniam, bo wszyscy działają według reguł, które zastają, czy to wyborcy, partie, firmy, czy osoby prywatne przekazujące duże darowizny. Dlatego, zgodnie z hasłem „Don\u0026rsquo;t hate the player, hate the game”, piszę tu o samych regułach.\nJeśli trafiasz tu po raz pierwszy, najlepiej zacznij od artykułu 6,8 mln głosów bez mandatu: dlaczego Niemcy powinny znieść pięcioprocentowy próg wyborczy. Postulaty ze wszystkich artykułów są zebrane na stronie Postulaty. Na razie na polski przetłumaczono tylko artykuł o progu pięcioprocentowym. Pozostałe artykuły są dostępne w wersji niemieckiej.\nJestem członkinią małej partii, ale piszę tu świadomie jako osoba prywatna. Chodzi mi o demokrację, a nie o interesy jakiejś partii.\nLLM (Claude) pomaga mi w redakcji, sprawdzaniu faktów i przy grafikach, ale treści, opinie i propozycje są moje. Obrazy wygenerowane przez LLM są oznaczone pod obrazem.\nWidzisz błąd, znasz lepsze źródło albo masz zastrzeżenie? Napisz do mnie na adres zukunft.gestalten@posteo.eu, a poprawki wprowadzę.\n","permalink":"https://zukunft-gestalten.eu/pl/about/","summary":"\u003cp\u003e\u003cem\u003ePrzetłumaczono z języka niemieckiego za pomocą LLM (Claude). Wiążąca jest \u003ca href=\"/about/\" hreflang=\"de\"\u003ewersja oryginalna po niemiecku\u003c/a\u003e.\u003c/em\u003e\u003c/p\u003e\n\u003cp\u003ePseudonim „Janeway” nawiązuje do kapitan Kathryn Janeway ze Star Treka.\nPiszę tu o propozycjach, dzięki którym nasz system polityczny może stać się bardziej demokratyczny i sprawiedliwy.\nKażda propozycja jest poparta liczbami i źródłami, a własne obliczenia ujawniam.\u003c/p\u003e\n\u003cp\u003eUważam, że demokracja jest dobrym rozwiązaniem.\nWszystko jednak zależy od tego, jak jest urządzona.\nW ramach wolontariatu współtworzyłam ordynację wyborczą dla naszych gremiów i poprawiałam ją przez kilka kadencji.\nNauczyłam się przy tym, jak ważne są reguły.\u003c/p\u003e","title":"O mnie"},{"content":"Przetłumaczono z języka niemieckiego za pomocą LLM (Claude). Wiążąca jest wersja oryginalna po niemiecku.\nTutaj znajdują się w skrócie wszystkie postulaty z moich artykułów. Uzasadnienie i liczby można znaleźć w podlinkowanym artykule.\nPrawo wyborcze Bundestag powinien znieść próg pięcioprocentowy, aby każdy głos liczył się tak samo (uzasadnienie):\nPróg pięcioprocentowy znika, a wraz z nim klauzula mandatów podstawowych i szczególna reguła dla SSW. Mandaty dzieli się metodą największych reszt (Hare/Niemeyer). Klauzula większościowa znika. Zalecane są dwa zabezpieczenia przed rozdrobnieniem:\nKażda startująca partia potrzebuje co najmniej 5000 członków, co potwierdza biegła rewidentka lub biegły rewident. Bez mandatu w parlamencie nigdy nie zostaje więcej niż 1 mln ważnych głosów, w przeciwnym razie parlament powiększa się o pojedyncze mandaty. Pożądane są też te same reguły dla wszystkich partii:\nKażda startująca partia składa zamiast list krajowych jedną listę dla całych Niemiec, także CSU, CDU i partie regionalne. Kolejność na karcie do głosowania zależy od liczby członków w całych Niemczech. ","permalink":"https://zukunft-gestalten.eu/pl/forderungen/","summary":"\u003cp\u003e\u003cem\u003ePrzetłumaczono z języka niemieckiego za pomocą LLM (Claude). Wiążąca jest \u003ca href=\"/forderungen/\" hreflang=\"de\"\u003ewersja oryginalna po niemiecku\u003c/a\u003e.\u003c/em\u003e\u003c/p\u003e\n\u003cp\u003eTutaj znajdują się w skrócie wszystkie postulaty z moich artykułów.\nUzasadnienie i liczby można znaleźć w podlinkowanym artykule.\u003c/p\u003e\n\u003ch2 id=\"prawo-wyborcze\"\u003ePrawo wyborcze\u003c/h2\u003e\n\u003cp\u003eBundestag powinien znieść próg pięcioprocentowy, aby każdy głos liczył się tak samo\n(\u003ca href=\"/pl/posts/fuenf-prozent-huerde/\"\u003euzasadnienie\u003c/a\u003e):\u003c/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003ePróg pięcioprocentowy znika, a wraz z nim klauzula mandatów podstawowych i szczególna reguła dla SSW.\u003c/li\u003e\n\u003cli\u003eMandaty dzieli się metodą największych reszt (Hare/Niemeyer).\u003c/li\u003e\n\u003cli\u003eKlauzula większościowa znika.\u003c/li\u003e\n\u003c/ul\u003e\n\u003cp\u003eZalecane są dwa zabezpieczenia przed rozdrobnieniem:\u003c/p\u003e","title":"Postulaty"}]